Mankomunitatearen bilketa kontratu berriaren txosten teknikoak eta ekonomikoak berrikusi ondoren, Debagoienako EAJ-PNVk ondorioztatu du Oñatiko eta Antzuolako atez ateko sistema gainerako udalerrietan erabiltzen den edukiontzi eredua baino “nabarmen garestiagoa” dela. Atez atekoak urtean 820.000 euro eskatzen ditu soilik pertsonalean, eta edukiontzien sistemak, berriz, 450.000 euro. Egiturazko diferentzia hori ibilbide, ibilgailu eta eragiketa-denbora gehiagoren ondorio da.

Zergadun bakoitzeko kostua aztertzen denean, aldea are argiagoa da: atez ateko sistema 125,62 eurokoa da zergadun baliokide bakoitzeko, eta edukiontzien sistema, berriz, 78,31 eurokoa. Udalerri bakoitzak bere sistema aukeratzeko askatasuna badu (atez atekoa edo edukiontziak), askatasun horrekin batera, sortzen duen kostuaren gaineko finantza-erantzukizuna ere izan behar du.

Praktikan, atez-atekoa mantentzea %60 gehiago kostatzen da erabiltzaile bakoitzeko, eta Mankomunitateak gainkostu horiek udalerri guztiei aplikatzen badizkie ere, elkartasunaren printzipioa aplikatuz, emaitza “kutsatzen duenak ordaindu egiten du” printzipio europarraren aurkakoa da.

Printzipio horrek behartzen du hondakinen tasak gero eta gehiago doitzea zerbitzuaren benetako kostura eta sorkuntza mailara, eta horrek udal ordainagiriak gorantz bultzatzen ari dira. Debagoienan, bi udalerrik sistema askoz garestiagoa erabiltzen dutenez, gainerako udalerrietako tasak garestitu egiten dira.

Eta, gainera, gaikako bilketa tasen datuek erakusten dute ez dela sistema mota birziklatzea bermatzen duena: 2025ean, Beasainek, edukiontziekin, %78ko birziklapen tasak lortu ditu, Oñatikoak edo Antzuolakoak baino handiagoak. Oñatin %74,34koa da, Antzuolan % 77,29koa, Bergaran % 72koa eta Aretxabaletan % 71,62koa. Erabakigarriena ez da erabilitako sistema, baizik eta herritarren inplikazioa, zerbitzuaren kalitatea eta azpiegiturak.

Sasietako Mankomunitatearekin alderatzea saihestezina da. Han, gehienbat edukiontzietan oinarritutako sistemarekin, Beasainek %78 birziklatzen du. Zaldibiak baino tasa handiagoa du: atez-ateko sistema erabiltzen du eta birziklapen tasa %77an kokatzen da. Beasainen herritarrentzako kostua nabarmen txikiagoa da; izan ere, batez besteko etxe bakoitzak 139,70 euro ordaintzen ditu, eta Zaldibian, berriz, 178,73 euro, ia 40 euro gehiagp. “Datuak erakusten du posible dela emaitza berdinak edo hobeak lortzea sistema merkeago eta eraginkorrago batekin”.

Egoera “bereziki kezkagarria” da merkataritzarentzat, ostalaritzarentzat eta industriarentzat; izan ere, egungo tarifa sistemaren ondorioz – atez ateko gainkostua barne –, Debagoieneko establezimendu batzuek 6.000 euro baino gehiago ordaintzen dituzte urtean. Edukiontzietan oinarritutako sistemak dituzten ondoko eskualdeetan, enpresa-profil horiek berek zenbateko nabarmen txikiagoak ordaintzen dituzte.

“Datu hauek bi ondorio argi uzten dituzte. Lehenengoa, birziklatze maila berdina edo hobea lor daitekeela sistema eraginkorrago, merkeago eta kostuen banaketa bidezkoago batekin. Bigarrena, Debagoienan eztabaida lasaia eta herritarren kontsulta irekitzeko unea iritsi dela bilketa ereduari buruz, bere garaian Bergaran, Aretxabaletan eta Eskoriatzan egin zen bezala. Herritarrek eskubidea dute erabakitzeko ea gehiago ordaintzen jarraitu nahi duten gaur egun emaitza hobeak ekartzen ez dituela frogatu den sistema batengatik, edo edukiontzi adimendunen eredu moderno baterantz aurrera egin nahi duten, Europarekin lerrokatuta eta kostuen banaketa ekitatiboarekin” galdegin dute jeltzaleek.